Alþjóðavinnumálastofnunin (ILO) hefur samþykkt fyrstu alþjóðlegu niðurstöðurnar og leiðbeiningarnar um notkun gervigreindar í framleiðsluiðnaði. Um er að ræða tímamótaniðurstöðu þar eð þetta er í fyrsta skiptið sem alþjóðleg samstaða næst um hvernig stýra eigi áhrifum gervigreindar í einni stærstu atvinnugrein heims.
Niðurstöðurnar voru samþykktar 17. apríl að loknum fundi í Genf þar sem fulltrúar stjórnvalda, atvinnurekenda og launafólks frá 54 löndum komu saman. Fundurinn stóð yfir í fimm daga og var hluti af reglulegri starfsemi ILO við að móta alþjóðleg viðmið á vinnumarkaði.
Nær til um 500 milljóna starfa
Framleiðsluiðnaðurinn er ein af lykilstoðum heimsbúskaparins. Honum fylgja um 500 milljónir starfa á heimsvísu. Innleiðing gervigreindar í greininni hefur þegar hafist af krafti og er talin munu hafa víðtæk áhrif á skipulag vinnu, framleiðsluferla og hæfniskröfur starfsfólks á komandi árum.
ILO leggur áherslu á að þessi umbreyting feli bæði í sér tækifæri og áskoranir. Gervigreind geti aukið framleiðni, bætt gæði og skapað ný störf, en á sama tíma geti hún leitt til aukins óöryggis, breyttra starfskjara og brotthvarfs starfa ef ekki er brugðist rétt við.
Samstaða um réttlát umskipti
Í niðurstöðunum er lögð rík áhersla á að innleiðing gervigreindar verði hluti af svokölluðum réttlátum umskiptum (e. „just transition“), þar sem tryggt er að ávinningur tækninnar skili sér til samfélagsins alls en ekki einungis til fyrirtækja.
Þar er meðal annars kallað eftir:
- aukinni menntun, endurmenntun og símenntun starfsfólks
- skýrum reglum um notkun gervigreindar á vinnustöðum
- vernd grunnréttinda launafólks, þar á meðal friðhelgi einkalífs og réttinda á vinnustað
- öruggu og heilsusamlegu vinnuumhverfi
- virkri aðkomu aðila vinnumarkaðarins að ákvörðunum
Sérstök áhersla er lögð á að tæknibreytingar verði ekki framkvæmdar einhliða, heldur með virku samráði milli stjórnvalda, atvinnurekenda og launafólks.
Breytt skipulag vinnu og aukið eftirlit
Ein af þeim áskorunum sem sérstaklega er bent á er að gervigreind geti breytt valdahlutföllum á vinnustöðum. Tæknin geri mögulegt að fylgjast náið með frammistöðu starfsfólks, stýra verkefnum sjálfvirkt og taka ákvarðanir sem áður voru í höndum stjórnenda. ILO varar við því að slík þróun geti haft áhrif á sjálfstæði starfsfólks, aukið vinnuálag og skapað nýjar tegundir sálfélagslegrar áhættu ef ekki eru settar skýrar skorður. Á móti geti rétt notkun gervigreindar dregið úr einhæfum eða hættulegum störfum, bætt öryggi og aukið möguleika starfsfólks til að sinna verðmætari verkefnum.
Ákall um stefnumótun
Niðurstöðurnar fela í sér skýrt ákall um að stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins móti markvissa stefnu um notkun gervigreindar í framleiðsluiðnaði. Þar er bent á að tæknin þróist hratt og að tafir í stefnumótun geti leitt til aukinnar óvissu og ójafnaðar á vinnumarkaði.
ILO leggur áherslu á að:
- styrkja þurfi stofnanir vinnumarkaðarins
- tryggja að reglur haldi í við tæknibreytingar
- efla þurfi alþjóðlegt samstarf um málefnið
Leiðbeinandi rammi til framtíðar
Niðurstöðurnar verða lagðar fyrir stjórn ILO síðar á árinu og er gert ráð fyrir að þær verði notaðar sem leiðbeinandi rammi fyrir stefnumótun ríkja og aðila vinnumarkaðar um allan heim.
Með samþykkt þeirra hefur ILO stigið mikilvægt skref í því að móta alþjóðleg viðmið um gervigreind í vinnu. Skýrslan undirstrikar að lykilatriðið sé ekki hvort gervigreind verði notuð, heldur hvernig hún verður nýtt og hver njóti ávinningsins.
Nánar má lesa um samþykkt ILO hér.
Á myndinni má sjá þátttakendur í viðræðunum á vettvangi ILO.
